Een bouwproject van tientallen miljoenen en toch geen onverwacht meerwerk. Bestaat dat?

15 januari 2018

Door: Angela Minderhoud

Ja, het bestaat echt!

Recentelijk mocht ik een opdrachtgever bijstaan in een geschil met een installateur over de bouw van een nieuw faculteitsgebouw (meerwerkclaim van meer dan EUR 5 mln.). Op de aannemingsovereenkomst voor de uitvoering (=Fase B, zie hierna) waren de zgn. “Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de Uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012” of afgekort “UAV” van toepassing. Dat zijn een set algemene voorwaarden die in Nederland veel gebruikt worden in de bouw. Bij zo’n traditioneel UAV-contract levert de opdrachtgever het ontwerp aan en voert de aannemer het ontwerp uit. Als tijdens de uitvoering blijkt dat er toch een fout in het ontwerp zit, dan kan de aannemer daarvoor normaliter een meerwerkvergoeding in rekening brengen bij de opdrachtgever. Het in rekening brengen van meerwerk is vaak erg interessant voor een aannemer, omdat de aannemer in een luxe onderhandelingspositie verkeert ten opzichte van de opdrachtgever: hij heeft immers de opdracht al op zak.

De opdrachtgever die ik bijstond, had een aanbesteding gehouden en de opdracht voor het installatietechnische werk (o.a. luchtbehandelingsinstallatie, brandbeveiligingsinstallatie) opgesplitst in een tweetal opdrachten voor Fase A (voorbereidingsfase) en Fase B (uitvoering van het werk). Fase A duurde enkele maanden en de installateur had in Fase A de taak om samen met het ontwerpteam alle bestekken en bijlagen te beoordelen op uniformiteit, eenduidigheid, compleetheid, uitvoerbaarheid en eventuele discrepanties en waar nodig gedetailleerde opmerkingen aan te dragen. Aan het eind van Fase A moest de installateur een verklaring ondertekenen waarin o.a. stond (i) dat de “documenten uniform, eenduidig, compleet en uitvoerbaar zijn, en geen onderlinge tegenstrijdigheden, onduidelijkheden of omissies bevatten” en (ii) dat het uitvoeren van het in de contractstukken vastgelegde werk niet leidt tot meerkosten. Pas nadat de installateur deze verklaring zou ondertekenen, kreeg hij opdracht voor Fase B.

Het hele idee achter de verdeling in een Fase A en Fase B was om de installateur in Fase A actief bij het ontwerp te betreffen door hem het ontwerp te laten controleren en wijzigingen en/of alternatieven te laten aandragen, zodat hij in Fase B geen meerwerk meer in rekening zou kunnen brengen. Dat gaat dus wat verder dan de figuur van een zgn. bouwteam waarin de aannemer participeert in de ontwerpfase, maar niet het gehele ontwerp hoeft te controleren en geen verklaring hoeft af te leggen.

De installateur in kwestie voelde zich aan het einde van Fase A echter niet comfortabel met de verklaring die hij moest afleggen en heeft bedongen om onderstaande uitzondering op te nemen in de verklaring:

“Indien, uit de door [installateur] te maken (detail)berekening, conform de uitgangspunten van het aanbestedingsdossier, blijkt dat er aantoonbare onjuistheden zitten in het ontwerp van adviseurs, welke leiden tot veranderingen in het detailontwerp van fase B, zulks door de directie vast te stellen, blijft de [opdrachtgever] primair verantwoordelijk voor het besteksontwerp en hieraan ten grondslag liggende basisberekeningen.

[Installateur] verplicht zich met bovenstaande tot het tijdig melden van deze onjuistheden. De melding is tijdig in het geval gedaan gelijk na ontdekking en/of moment waarop dit redelijkerwijs had kunnen en/of moeten worden herzien en tevens minimaal 8 werken voor aanvang van de montagewerkzaamheden.”

Tijdens Fase B zei de installateur dat sprake was van zeer veel fouten in de bestekken die van opdrachtgever afkomstig waren en de installateur vroeg hiervoor een (meerwerk)vergoeding van meer dan EUR 5 mln. van de opdrachtgever. De installateur was van mening dat de uitzondering die was opgenomen in zijn verklaring van toepassing was zodra sprake zou zijn van enige fout in het ontwerp afkomstig van opdrachtgever. De opdrachtgever was van mening dat de uitzondering echt alleen in hele specifieke gevallen van toepassing was, namelijk in geval van niet-verstrekte basisberekeningen.

De rechtbank Den Haag was het met opdrachtgever eens en heeft ook bevestigd dat zo’n verdeling in een Fase A (voorbereidingsfase) en Fase B (uitvoeringsfase) tezamen het ondertekenen van de verklaring met de betreffende tekst door de installateur aan het einde van Fase A waarin hij verklaart “dat het uitvoeren van het in de contractstukken vastgelegde werk niet leidt tot meerkosten” stand houdt. De rechtbank oordeelde (in r.o. 4.3, 4.4 en 4.5 van het vonnis) als volgt:

“Uit de contractstukken, in samenhang bezien, volgt dat bij de opdracht voor dit werk uitdrukkelijk afstand is genomen van een traditionele contractvorm die een strikte scheiding kent tussen enerzijds het ontwerp (een bestek afkomstig van de opdrachtgever en opgesteld door de ontwerpende partijen) en anderzijds de uitvoering (door uitvoerende partijen, aannemers) in welke traditionele contractvorm de uitvoerende partijen niet aansprakelijk zijn voor fouten in het ontwerp. [Opdrachtgever] heeft er voor gekozen om de uitvoerende partijen al bij de voorbereidingsfase- en ontwerpfase, Fase A, te betrekken en hen de functionele bestekken waarop was aanbesteed te laten controleren en te optimaliseren. Inschrijvers zijn er expliciet op gewezen dat zij moesten bijdragen aan een uitvoeringsgereed bestek en in zoverre ontwerpverantwoordelijkheid droegen voor hun inbreng. […]

[Opdrachtgever heeft] er terecht op gewezen dat uit de contractstukken volgt dat de verplichtingen die [de installateur] op zich nam in Fase A veel verder strekten dan die van een aannemer in een regulier bouwteamverband, die meedenkt over optimalisatie van het ontwerp, zonder enige ontwerpverantwoordelijkheid op zich te nemen. […] Vastgelegd is dat de installateur binnen het ontwerpteam zou participeren als adviseur conform de DNR 2005 in het ‘uitvoeringsgereed maken’ van het bestek tijdens de voorbereidingsfase. Dit hield in dat de installateur de taak had om in Fase A alle bestekken en bijlagen te beoordelen op uniformiteit, eenduidigheid, compleetheid, uitvoerbaarheid en eventuele discrepanties en waar nodig gedetailleerde opmerkingen aan te dragen. Dit is geformuleerd als een resultaatsverplichting voor de installateur (de resultaatsverplichting) en het belang daarvan is in de contractstukken bij herhaling benadrukt. De resultaatsverplichting is ook opgenomen in de verklaring […] die [installateur] bij afsluiting van Fase A heeft getekend […]. Het doel was om aan het einde van Fase A te komen tot een uitvoerbaar c.q. maakbaar ontwerp, om eventuele klachten daarover van de aannemers in Fase B en meerwerkclaims te voorkomen. […].

Resumerend was het uitgangspunt van de gekozen contractvorm dat de installateur een resultaatsverplichting op zich nam ten aanzien van het uitvoeringsgereed bestek. Risico’s voor fouten in het ontwerp of het bestek konden in beginsel niet meer bij de opdrachtgever worden gelegd, nadat Fase B eenmaal in opdracht was gegeven.”

De rechtbank heeft vervolgens de claim van de installateur van meer dan EUR 5 mln. integraal afgewezen.

Interessant aan deze uitspraak is dat de rechtbank bevestigt dat het mogelijk is om – ondanks dat de UAV van toepassing zijn - meerwerk als gevolg van fouten in het ontwerp tijdens de uitvoeringsfase uit te sluiten, waardoor de facto de ontwerpverantwoordelijkheid bij de installateur is komen te liggen.

Wilt u het vonnis nog eens rustig nalezen? Hierbij de link: ECLI:NL:RBDHA:2017:11756

Vaak denken we bij het overhevelen van ontwerpverantwoordelijkheid naar de aannemer niet gauw aan een UAV-contract, maar kiezen we liever voor een UAV-GC contract of een andere design and built- contractvorm waarbij we de aannemer laten ontwerpen. Dat hoeft dus niet per se. Van belang is om voorafgaande aan de uitvoeringsfase een voorbereidingsfase in te lassen waarin de aannemer de gelegenheid krijgt de bestekken en bijlagen volledig door te lichten en hier vragen over kan stellen en wijzigingen kan aandragen. Denk alleen niet dat dit binnen enkele weken lukt. Bij grote bouwproject zult u hier toch enkele maanden voor uit moeten trekken. Om de kosten van een bouwproject binnen de perken te houden, is het zeker het overwegen waard!

Een keer sparren over hoe u meerwerk binnen de perken kunt houden of over de vraag of uw meerwerk terecht is? Bel gerust.

 

 

Terug naar overzicht